Жұмыс берушілер қызметкерлерді жаппай штатқа қайтаруға мәжбүр болмақ

2026 жылдың 8 маусымынан бастап Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне енгізілген маңызды түзетулер күшіне енеді. Жаңа заңнамалық нормалар азаматтық-құқықтық сипаттағы (ГПХ) шарттарды пайдалануды шектеп, жұмыс берушілерді қызметкерлерді штатқа алуға міндеттейді.

Ағымдағы жылдың 7 сәуірінде Мемлекет басшысы Еңбек кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заңға қол қойды. Негізгі жаңашылдық Кодекстің 27-бабына қатысты: бұдан былай жеке тұлғамен жасалған ГПХ шартында еңбек шартының кем дегенде бір белгісі болса, мұндай келісімшартқа отыруға ресми түрде тыйым салынады.

Еңбек қатынастарын айқындайтын негізгі белгілер:

• Қызметкердің белгілі бір лауазым немесе мамандық бойынша функцияларды орындауы;

• Жұмыс беруші белгілеген ішкі тәртіп пен еңбек режиміне бағыну;

• Жұмысты жеке өзі орындау және тұрақты жалақы алу.

Мамандардың пікірінше, бұл норма штаттан тыс қызметкерлерді пайдалану арқылы әлеуметтік төлемдерден үнемдеу схемаларын тоқтатуға бағытталған. Салық сарапшыларының есептеуінше, штаттық қызметкерлерді ұстау жұмыс беруші үшін шамамен 40% салықтық жүктемені құрайды, ал ИП немесе ГПХ форматында бұл көрсеткіш едәуір төмен.

Жаңа талаптар әсіресе келесі салаларға тікелей әсер етеді:

1. Құрылыс секторы

2. Көлік және логистика

3. Сауда және қызмет көрсету саласы

Заңгерлер келісімшарттарды қайта саралау тетігінің әлі де нақтыланбағанын атап өтуде. Қазіргі уақытта ГПХ шарттарын еңбек шартына теңестіру құзыреті еңбек инспекциясына немесе сот органдарына берілуі мүмкін. Сонымен қатар, еңбек дауларын сотқа дейін реттейтін келісім комиссияларының өкілеттігін кеңейту мәселесі де күн тәртібінде тұр.

Заңнамалық талаптар күшіне енгенге дейін жұмыс берушілерге қолданыстағы ГПХ шарттарына аудит жүргізу және оларды жаңа ережелерге сәйкестендіру ұсынылады. Бұл шаралар қызметкерлердің әлеуметтік құқықтарын (демалыс, аурухана парағы, декреттік төлемдер) қорғауды нығайтуға бағытталған.