Студенттерге 1,7 миллионнан айыппұл салуы мүмкін

Қазақстанда мемлекеттік грант — жоғары білім алудың басты мүмкіндіктерінің бірі. Алайда кейбір студенттер мамандықты қызығушылыққа емес, грантқа, баллға немесе ата-ананың ықпалына қарап таңдайды. Соның нәтижесінде оқу барысында өз мамандығы олардың талғамына сәйкес келмейтінін кеш түсінеді.

Көптеген жастар өз қызығушылықтарына сай емес мамандықты оқуды жалғастырады. Өйткені оқу орнын немесе мамандықты өзгерткен жағдайда мемлекетке жұмсалған қаражатты өтеуге міндетті.

Педагогикалық, медициналық, ауыл шаруашылығы мамандықтары оқу бітірген соң кемінде 3 жыл өз мамандығы бойынша жұмыс істеуі  қажет. Егер бас тартқан жағдайда грант сомасы бюджетке қайтарылады.
Ал экономика, құқық, ІТ, гуманитарлық, техникалық мамандықтарға мамандық бойынша жұмыс жасау міндеттелгмеген.Студент өз еркімен басқа салада жұмыс істей алады немесе магистратураға түсе алады.

Ресми сілтемелер:

[«Білім туралы» ҚР Заңы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z070000319_?utm_source=chatgpt.com)
[Үкіметтің №390 қаулысы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1200000390?utm_source=chatgpt.com)

Ауыл квотасы және мемлекеттік тапсырыс бойынша жас мамандардың жұмыспен өтеу үшін төмендегідей міндеттері бар . Педагогикалық, медициналық, ветеринариялық және ауыл шаруашылық мамандықтар бойынша жас мамандар ауылдық ұйымдарда үш жыл немесе эквивалентті мерзім жұмыс істейді . Сонымен қатар , мемлекеттік тапсырыс бойынша педагогикалық және медициналық мамандық иегерлері тиісті ұйымдарда үш жыл  және «Серпін» бағдарламасы бойынша жас мамандар арнайы өңірлерде екі жыл жұмыс істеуі керек.

Жұмыспен өтеу оқу бітірген жылдың 1 қыркүйегінен басталады. Жұмыспен өтеу міндетінен босату тек комиссия шешімімен жүзеге асады, ал босату үшін тиісті құжаттар: мүгедектік анықтамасы, жүктілік анықтамасы, балаларының тууы туралы куәлік немесе магистратураға қабылданғанын растайтын құжат болуы керек. Әскери қызметке шақырылған жағдайда қызмет мерзімі жұмыспен өтеуге қосылады немесе кейінге қалдырылады.

Егер жас маман тиісті жұмыс орнына орналаспаса немесе бос жұмыс орындары болмаған жағдайда, ол тұрғылықты жері бойынша Мансап орталығына немесе Қаржы орталығының кураторлық менеджеріне жұмыссыз ретінде тіркелуге міндетті. Мұндай жағдайда жұмыссыздық кезеңі жұмыспен өтеу мерзіміне есептеледі, яғни студент жұмысқа уақытша орналаса алмаса да, айыппұлдан қорғалуы мүмкін.
Мысалы, егер жас маман жалпы 6 ай жұмыссыз тіркелген болса (үзіліспен немесе үзіліссіз), осы уақыт жұмыспен өтеуге қосылып, қалған мерзім ғана толық жұмыс арқылы өтеледі. Бұл ереже студенттерді міндеттілікке қатаң байлап қоймай, әділ есеп жүргізуге мүмкіндік береді. (iec.edu.kz)

 
Жұмыспен өтеу міндеті ішінара орындалған және әрі қарай орындаудан бас тартылған жағдайда, мемлекетке қайтарылатын сома нақты жұмыспен өтелген кезеңге сәйкес есептеледі.

Мысалы:

Жалпы оқу мерзімі: 4 жыл (48 ай)
Оқуға жұмсалған сома: 1 773 200 теңге

Ал егер студент 24 ай ғана жұмыс істеп, қалғанын өтемесе, бюджетке қайтарылатын сома тек өтелмеген кезеңге тең есептеледі, яғни толық 1,7 миллион емес, нақты пропорционалды бөлік төленеді.

Мемлекеттік грант — тек қаржылай көмек емес, жас маманның кәсіби дамуына бағыт беретін құрал. Егер студент өз міндетін түсініп, мемлекет ұсынған мүмкіндікті тиімді пайдаланса, ал мемлекет жүйені икемді және әділ ұйымдастырса, студент айыппұлдан қорғалумен қатар, өз мамандығы бойынша дағдыларын жетілдіре алады. Яғни, грант жүйесі тек студент пен мемлекеттің өзара жауапкершілігі мен үйлесімі кезінде тиімді жұмыс істейді және студент өз саласының маманы ретінде қалыптасуына үлес қосады.

Автор: Жұлдыз Шорманова