Шығын – 8 млн теңге: Астанада кәсіпкерлер рұқсатсыз демонтажға қарсы шықты

24 шілде күні Астана қаласындағы Кәсіпкерлер палатасында Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл кеңесінің кезекті отырысы өтті. Басқосуда соңғы екі ай ішінде жергілікті атқарушы органдар, атап айтқанда КММ «Астана-Жарнама» тарапынан жүргізілген маңдайшалар мен жарнамалық элементтерді демонтаждау әрекеттеріне қатысты кәсіпкерлердің шағымдары қаралды.

Кәсіпкерлер бұл шаралар кезінде ҚР Кәсіпкерлік кодексі, «Жарнама туралы» заң және 2024 жылғы 22 шілдеде бекітілген елорданың бірыңғай сәулеттік келбеті жөніндегі Жол картасының талаптары сақталмағанын алға тартады. Олардың айтуынша, жарнама мен маңдайшаларды рұқсатсыз шешу бизнеске айтарлықтай зиян келтіреді және кәсіпкерлік құқықтарын шектейді.

«Бір сәтте бәрі шешіліп кетті»

11 шілде күні «Mega Optics Astana» дүкенінің басшысы Татьяна жұмысына келгенде, белгісіз қызметкердің дүкен алдындағы 1,5 метрлік жарнама жазуын демонтаждап жатқанын көреді. Қызметкер бұл белгі қаланың көркіне сай келмейді деген уәж айтқан.

«Бұл қарапайым жарнама емес, бұл — біздің бет-бейнеміз, табысымыз, еңбекпен келген жетістігіміз. Оның артында 20-30 адамның тұрақты жұмысы мен отбасының наны тұр. Бұл жарнаманы орнатуға да, заң талаптарына сәйкестендіруге де көп қаржы кетті. Біз бұлай жабылғымыз келмейді», — дейді Татьяна.

Кәсіпкер «Астана-Жарнама» мекемесінен демонтажды тоқтатуды сұрағанын, қазір 15 күн ішінде жауабын күтіп отырғанын жеткізді.

«Ескерту тек онлайн болды»

Осыған ұқсас жағдай «Capital Education LLP» компаниясында да орын алды. 4 маусым күні компанияның жүгіртпе жолақ форматындағы электронды маңдайшасы алдын ала ескертусіз шешіліп тасталған. Жеке білім беру мекемесінің өкілі Жандос бұл әрекетті заңсыз деп бағалап отыр:

«Біз 2023 жылы да осындай мәселе бойынша сөйлескенбіз. Ол кезде ресми түрде түсіндірме алған едік. Ал биыл ескерту тек бір рет онлайн түрде жасалды. Ешқандай қағаз жүзінде құжат берілмеді. Біз тек заң аясында жұмыс жүргізуді талап етеміз», — дейді ол.

«Маңдайша орнату ережесі нақты белгіленген» — кеңес мүшесі

Кәсіпкерлердің құқығын қорғау кеңесінің мүшесі қазіргі заңнама маңдайша орнату тәртібін нақты бекітіп қойғанын айтады:

«Қазіргі заң бойынша, кәсіпкер маңдайша орнатқысы келсе, кемінде 5 жұмыс күні бұрын жергілікті атқарушы органға хабарлама жолдауы тиіс. Бұл хабарламада маңдайшаның эскизі мен орналасу орны көрсетіледі. Егер 4 күн ішінде әкімдік тарапынан нақты, жазбаша ескерту болмаса, кәсіпкер маңдайшаны өзі көрсеткен күні орната алады», — дейді сарапшы.

Сонымен қатар, маңдайшада ұйым атауы мен қызмет түрі міндетті түрде мемлекеттік тілде жазылуы тиіс. Ол нысанның кіреберісіне ғана ілінеді. Егер тек ұйым атауы жазылып, қызмет түрі көрсетілмесе — бұл заң бұзушылық болып саналады.

Мұндай маңдайшалар көбіне кондоминиум нысандарының ортақ меншігіндегі қасбетке орнатылады. Бұл жағдайда «Тұрғын үй қатынастары туралы» заң талаптары да ескерілуі керек. Тіпті кей өңірлерде пәтер иелері әкімдікке қарсы сотқа жүгініп, демонтажды заңсыз деп тану туралы шешімдер де болған.

«Келісу рәсімі түсініксіз және жүйесіз» — жауапты маман

Келісу рәсімін жүзеге асыратын жауапты мамандардың айтуынша, бұл процесте жүйелілік пен заңдық нақтылық жоқ:

«Бізде қол қойылған бланктер бар, бірақ олардың мемлекеттік органдар тарапынан заңды күші, мөрі жоқ. Бұл — үлкен сұрақ. Ал екінші мәселе — кәсіпкерлер жиі шағымданады: “Бізге ескерту жасалмайды. Келіп, бірден демонтаж жасайды. Бұл тіпті бандиттік не партизандық тәсіл сияқты”», — дейді жауапты қызметкер.

Оның айтуынша, нақты шешімдер қабылданып, әрекетке көшілуде, ал бұл заңдық жағынан күмән тудырады. Сондықтан келісу рәсімі қай заңға сүйеніп жүргізіледі, ол қай органның құзырында — бұл сұрақтар ашық күйінде қалып отыр.

«Кәсіпкерлер мен өндірушілер келісімсіз жұмыс істеуге мәжбүр» — жарнама саласының өкілі

Сыртқы жарнама саласының өкілі бұл жүйесіздіктің жарнама өндірушілердің де жұмысына үлкен кедергі келтіріп отырғанын айтады:

«Бізде 550-ге жуық жарнама өндіруші бар. Бір маңдайшаны келісі үшін үш түрлі органмен: сәулет бөлімімен, тілдерді дамыту басқармасымен және әкімдікпен жұмыс істеуге тура келеді. Бірақ олардың арасында бірізділік жоқ».

Оның айтуынша, тауарлық белгілер, бренд атаулары немесе латын әріптерімен жазылған фирмалық стильдер көп жағдайда қабылданбайды. Есесіне, кей кәсіпкерлерге тек “оптика”, “көлік жөндеу” секілді жалпылама жазуы бар бланктерге қол қойылады.

«Біз тіпті бос формаларға қол қоюға мәжбүрміз. Ал 10 жылдан бері жұмыс істеп тұрған нақты брендтерге келісім берілмейді. Бұл — әділетсіздік, әрі жүйесіздік».

8 млн теңгеге жуық шығын

Еске салайық, 11 шілде күні «Dega Optical» дүкеніне келген әкімдік қызметкерлері объективпен дүкеннің көзілдірік пішінді маңдайшасын суретке түсіріп, ешқандай хабарлама немесе ресми ескерту берместен демонтаж болатынын хабарлаған. Бұл дүкен 1995 жылдан бері жұмыс істейді, 2024 жылы да «Астана-Жарнама» тарапынан ескертулер жасалған, бірақ талаптар орындалған.

Ал «Mega Optics Astana» жыл сайын маңдайшаларын демонтаждау туралы өтінішпен кездеседі. Бірақ кәсіпкерлердің айтуынша, эскиздері 2023 жылы күшін жойған дизайн-код талаптарына сәйкес келмейді деп қабылданбайды. Бұл ретте олар жаңа дизайн-код бекітілгенге дейін демонтажды тоқтатуды сұрайды.

4 маусым күні «Capital Education LLP» мектепке дейінгі білім беру орталығының LED жүгіртпе жолақ түріндегі маңдайшасы да алдын ала ескертусіз шешіліп алынған.

Осы уақытқа дейін «Dega Optical», «Mega Optics Astana» және «Capital Education LLP» сияқты кәсіпкерлер демонтаж әрекеттерінен келген залалдың жалпы сомасы 8 миллион теңгеден асады деп отыр.

Авторлар: Рахат Жора, Әмір Жәнібек