Риелторларға шағым көбейді: Үкімет жаңа реттеу жүйесін енгізбек

Қазақстанда жылжымайтын мүлік нарығында риелторлардың қызметіне шағым көбейген соң салаға жаңа талаптар енгізілмек. Тұрғындар жиі көтеретін мәселе – жоғары комиссия, біржақты келісімшарттар және қызмет сапасының төмендігі. Сарапшылар бұл өзгерістердің нарыққа қалай әсер ететінін бағалады, деп хабарлады Kazinform.

Бейресми риелторлар – 30 мыңға жуық

Ұлттық экономика министрлігінің дерегіне қарағанда, ресми түрде тіркелген делдалдар саны 4,8 мыңға жуық. Алайда сарапшылар нақты жұмыс істейтін риелторлардың басым бөлігі көлеңкеде екенін айтады.

PANA ұлттық риелторлар палатасының вице-президенті Әсет Айтпаевтың мәліметінше, елде тек 2 мыңға жуық агент пен агенттік ресми түрде жұмыс істейді. Ал бейресми қызмет көрсететіндердің саны 25–30 мыңға жетуі мүмкін.

«Көпшілігі келісімшартсыз немесе ауызша уәдемен жұмыс істейді. Тұрғын үйді жалға беру мәмілелерінің 67 пайызы ресми құжатсыз жасалады», – деді Айтпаев.

Сарапшы соңғы үш жылда 1,5 миллион мәміле жасалғанын, ал шағымдар саны мыңға жуықтағанын айтты. Көбіне риелтордың қызмет көрсетпеуі, жасырын комиссия, құжат жоғалту және мәмілені бұзу бойынша түседі.

Эксклюзивті келісімшарттар наразылық тудырып отыр

Заңгерлердің айтуынша, риелторлардың клиенттерді эксклюзивті келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлеуі жиілеген. Мұндай жағдайда сатушы басқа маманға жүгіне алмайды, тіпті үйді өзі сатса да айыппұл төлейді.

Заңгер Нұрлан Жаңабаев мұндай даулардың арбитраж сотына жиі жіберілетінін, риелтор қызметі орындалмаса да азаматтардан ақша өндірілетін жағдайлар барын атап өтті.

Елорда тұрғыны Салтанат Нияздың тәжірибесі де осы мәселелерді айғақтайды: ол өзі сатқан үйіне байланысты агенттікпен бір жыл соттасып, ақыры айыппұл төлеуге мәжбүр болған.

Саланы реттеу жүйесі өзгереді

Мәжіліс депутаты Олжас Құспеков риелторлық қызмет міндетті өздігінен реттеу ұйымдары (ӨРҰ) жүйесіне көшетінін хабарлады.

Оның айтуынша, реформаның негізгі мақсаты – саладағы бейберекетті азайтып, кәсіби стандарттар енгізу.

«ӨРҰ құрамына енген риелторлар ғана нарыққа шыға алады. Уәкілетті орган ретінде Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі бекітілді. Барлық стандарт сол ведомствода қалыптасады», – деді депутат.

Жаңа жүйеде:

– риелторлардың бірыңғай тізілімі құрылады,

– типтік келісімшарт енгізіледі,

– этикалық кодекс пен жауапкершілік жүйесі бекітіледі,

– барлық мәміле онлайн форматта бақыланады,

– қаржылық есеп-қисап банктік арналар арқылы жүргізіледі,

– азаматтар шағымды аноним түрде жібере алады.

Сонымен қатар риелторлар кәсіби оқудан өтіп, біліктілігін растауы тиіс болады.

Нарықта өзгеріс болуы мүмкін

Сарапшылардың пікірінше, жаңа заң қабылданса:

– мәмілелердің ашықтығы артады,

– алаяқтық азаяды,

– тұрғындардың шағымдары қысқарады,

– көлеңкелі нарық көлемі азайып, бюджетке түсетін салық өседі.

Жылжымайтын мүлік саласы соңғы жылдары тұрақсыздыққа жиі тап болып жүргендіктен, риелторлық қызметті реттеу қадамы тұрғындар үшін де, адал жұмыс істейтін агенттер үшін де маңызды реформалардың бірі болмақ.