Миф әлде шындық: ұзақ өмір сүргіңіз келсе, аз бала туу керек пе?

Финляндиядағы Хельсинки университетінің зерттеушілері әйелдің бала саны оның қартаю жылдамдығы мен өмір сүру ұзақтығына тікелей әсер ететінін дәлелдеді. 14 836 әйелдің ДНҚ деректері мен қан үлгілеріне жасалған сараптама нәтижесінде, бес немесе одан көп бала туған аналардың, сондай-ақ мүлдем баласы жоқ әйелдердің ағзасы бала саны аз аналарға қарағанда тезірек қартаятыны анықталды, деп хабарлайды  15 000-ға жуық әйелдердің деректерін сараптаған Nature Communications журналында.

Зерттеу нәтижесі бойынша, 2 немесе 3 баласы бар әйелдер ең ұзақ өмір сүруге бейім және олардың ағзасы баяу қартаяды. Ал 4-тен көп бала туған аналардың биологиялық қартаюы жеделдеп, өмір жасының қысқару қаупі жоғарылайтыны белгілі болды. Сонымен қатар баласын тым ерте (24 жасқа дейін) босану да ағзаға қосымша салмақ түсіреді. Ғалымдар жүктілік үшін ең оңтайлы кезең ретінде 24 пен 38 жас аралығын атап өтті. 

Зерттеуші Микаэла Хукканен бұл құбылысты 20-ғасырда қалыптасқан «өмір тарихының теориясымен» түсіндіреді. Оның айтуынша, ағзаның ресурс-мүмкіндіктері шектеулі. Егер энергияның басым бөлігі ұрпақ әкелуге жұмсалса, дененің ішкі жүйелерін қалпына келтіру мен жасушаларды жөндеу механизмдеріне қуат жетпей қалады. Бұл биологиялық «сауда» (trade-off) нәтижесінде ағза тез тозады.

Бұл зерттеудің жаңалығы - қартаюды өлшеу үшін эпигенетикалық сағаттардың қолданылуы. Қан үлгілері арқылы жүргізілген ДНҚ сараптамасы жасушалардың нақты тозу деңгейін анықтады. Нәтижелер көрсеткендей, көп балалы аналар мен баласы жоқ әйелдердің биологиялық жасы олардың төлқұжатындағы жасынан үлкен болып шықты. Зерттеу жетекшісі Миина Олликайненнің айтуынша, бұл биологиялық таңбалар адамның ерте қартаюын өлімнен ондаған жыл бұрын болжай алады.

Баласыз әйелдер неге ерте қартаяды?

Ғалымдар үшін күтпеген жаңалық баласыз әйелдердің де баласы барларға қарағанда тезірек қартаюы болды. Бұл құбылыс репродуктивті факторлардан бөлек, өмір салты, денсаулықтың басқа да ерекшеліктері немесе қартайған шақтағы әлеуметтік қолдаудың аздығымен байланысты болуы мүмкін.

Дегенмен зерттеушілер бұл деректер тек популяциялық деңгейдегі заңдылық екенін және әр әйелдің жеке шешіміне негіз болмауы тиіс екенін ескертеді. Заманауи медицина мен әлеуметтік қолдау бұл биологиялық кедергілерді жеңілдетуге қауқарлы.