Қазақстанда Украинадағы соғысқа қатысқан азаматтарға қатысты 700-ден астам қылмыстық іс қозғалды

2025 жылы Қазақстанда Украинадағы соғысқа қатысу үшін Ресейдің әскери құрылымдарына жалданған азаматтарға қатысты 700-ден астам қылмыстық іс тіркелген. Бұл туралы Медиазона басылымы хабарлады.

Медиазона мен BBC Орыс қызметі бірлескен есептеулеріне сәйкес, Украинадағы соғыс барысында Қазақстанның шамамен 200 азаматы немесе тумасы қаза тапқан.

Басылым «Прощай, оружие» жобасымен бірлесіп, Қазақстандағы сот статистикасын және нақты үкімдерді зерттеген. Нәтижесінде қазақстандықтардың соғысқа қалай тартылатынына қатысты негізгі тетіктер анықталған. Зерттеуге сәйкес, Ресей армиясына ең белсенді түрде посткеңестік елдердің азаматтары тартылып отыр. Алғашқы кезеңде бұл үдеріс негізінен «Вагнер» жекеменшік әскери компаниясы мен басқа да параәскери құрылымдар арқылы жүрген. 2022 жылдың күзінен бастап шетелдіктерді Ресей Қорғаныс министрлігіне тікелей келісімшартпен қабылдай бастаған, кейін тіпті жеделдетілген азаматтық уәде етілген.

2025 жылдың сәуір және шілде айларында Украинаның мемлекеттік «Хочу жить» жобасы Ресей жағында соғысқан немесе соғысып жүрген 1200 Қазақстан азаматының тізімін жариялаған. Ал Қазақстан Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректерінше, биыл соттарда «шетел аумағындағы қарулы қақтығыстарға қатысу» және «жалдамалылық» баптары бойынша рекордтық көлемде істер қарала бастаған.

Егер 2022 жылға дейін мұндай үкімдер саны 50-ден аспаса, 2024 жылы 17 іс жалдамалылық, 166 іс шетелдегі қарулы қақтығыстарға қатысу дерегі бойынша тіркелген. Ал 2025 жылы бұл көрсеткіш күрт өсіп, 709 іс – шетелдегі соғысқа қатысу, 28 іс – жалдамалылық бойынша қозғалған. Биыл соттарда 100-ден астам іс «қатысу», 12 іс «жалдамалылық» бойынша қаралған. Соғыс басталғалы бері сотқа жеткен істердің жалпы саны 149 және 30-ға жеткен.

Құқық қорғаушы Артур Алхастов «Медиазонаға» соғысқа қатысқаны үшін шығарылған 17 сот үкімін ұсынған. Оның бірінде айыпталушының қаза табуына байланысты іс тоқтатылған, бір жағдайда сотталушы мәжбүрлі емдеуге жіберілген. Үкімдердің бесеуі «Вагнер» құрамында, ал 11-і Ресей Қорғаныс министрлігіне қарасты немесе соған жақын құрылымдарда қызмет еткен.

Сотталғандардың барлығы нақты мерзімге бас бостандығынан айырылған. Олардың арасында Қарағанды, Шымкент, Көкшетау қалаларының, Павлодар, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды және Ұлытау облыстарының тұрғындары бар. Кейбірі Ресейге жұмыс іздеп барып, келісімшартқа тап болғанын айтса, бір азаматтың сөзінше, оны құжат мәселесіне байланысты күш қолданып, келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлеген. Басқалары идеологиялық себеппен немесе «жауынгерлік тәжірибе жинау» мақсатында барғанын көрсеткен.

Зерттеуде атап өтілгендей, Орталық Азия елдерінен азаматтарды тарту схемалары ұқсас – Ресейге жұмысқа барған адамдар қаржылық себеппен немесе құжаттағы қиындықтарға байланысты соғысқа баруға келіседі. Кей жағдайда келісімшартқа мәжбүрлеу фактілері де тіркелген. «Медиазонаның» дерекқорында соғыста қаза тапқандар 25 ел бойынша тіркелген.