Иран, OPEC+ және Қашаған: Қазақстан мұнайына үш жақтан қысым күшейді

Brent маркалы мұнай бағасы барреліне 100 доллардан асып, Қазақстанның негізгі экспорттық тауары төңірегіндегі жағдай қайтадан күн тәртібінің алдыңғы қатарына шықты. Қазір елдің мұнай секторына бір мезгілде үш фактор әсер етіп отыр: Қашаған операторы NCOC-пен миллиардтаған долларлық сот дауы, OPEC+ аясындағы өндіріс квотасы және Таяу Шығыстағы соғыс.

Мұнай бағасы 110 долларға жуықтады

11 қыркүйекте Brent бағасы бір сәтте барреліне 109,97 долларға дейін көтерілді. Кейін мұнай шамамен 106 долларға дейін арзандағанымен, бір аптадағы өсім 10 пайызға жуықтады. Reuters мұны АҚШ пен Иран арасындағы қақтығыс пен Ормуз бұғазындағы мұнай тасымалының күрт азаюымен байланыстырады.

10 қыркүйекте Ормуз бұғазы арқылы небәрі жеті кеме өткен. Салыстыру үшін, Ирандағы соғыс басталғанға дейін бұл бағытпен тәулігіне орта есеппен 125 кеме өтетін. Ормуз әлемдік мұнай мен газ тасымалы үшін аса маңызды бағыт саналады.

Қазақстан үшін мұнай бағасының өсуі қысқа мерзімде экспорттық және бюджеттік кірісті арттыруы мүмкін. Алайда энергияның қымбаттауы жаһандық инфляцияны күшейтіп, негізгі орталық банктерді пайыздық мөлшерлемелерді жоғары деңгейде ұстауға итермелеп отыр.

Халықаралық энергетика агенттігі 11 қыркүйекте Таяу Шығыстағы қалыпты мұнай тасымалының қалпына келуі 2027 жылға дейін созылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Агенттік биыл әлемдік мұнай ұсынысы тәулігіне 5,7 млн баррельге қысқаруы ықтимал деп болжап отыр.

Қашаған бойынша 5 млрд долларлық дау жалғасып жатыр

Осы уақытта Қазақстан Қашаған кен орнын игеретін North Caspian Operating Company компаниясымен шамамен 5 млрд доллар көлеміндегі экологиялық айыппұл бойынша соттасып жатыр.

Қазақстан Әділет министрлігінің мәліметінше, NCOC сот шешіміне шағым бергеннен кейін қаражатты мәжбүрлеп өндіріп алу уақытша тоқтатылған. Алайда министрлік мемлекет талаптан бас тартпағанын және істің заңда белгіленген тәртіппен жалғасатынын мәлімдеді.

Дау Қашағанда күкірт сақтау кезінде экологиялық талаптар бұзылды деген айыптауға байланысты. NCOC тағылған айыппен келіспейді және оны сотта даулауда. Консорциум құрамына Shell, TotalEnergies, ExxonMobil және CNPC секілді әлемдік энергетикалық компаниялар кіреді.

Қазақстан OPEC+ аясында жоғары квота алуға мүдделі

Қазақстан мұнайына ықпал ететін үшінші фактор – OPEC+ саясаты.

6 қыркүйекте Сауд Арабиясы, Ресей, Қазақстан, Ирак, Кувейт, Алжир және Оман қазан айындағы мұнай өндіру жоспарын өзгертпеуге келісті. Осылайша альянс бірнеше айға созылған өндірісті ұлғайту кезеңінен кейін әзірге үзіліс жасады.

Ендігі негізгі мәселе 2027 жылға арналған квоталар болмақ. OPEC+ елдердің нақты өндірістік мүмкіндіктерін бағалап жатыр. Қазақстан соңғы жылдары мұнай өндіру қуаты өскенін айтып, жоғары квота алуға мүдделі.

Reuters сауалнамасына сәйкес, тамызда OPEC елдерінің нақты өндірісі тәулігіне 640 мың баррельге азайған. Бұған Таяу Шығыстағы соғыс салдарынан Сауд Арабиясы экспортының бұзылуы және Иран мұнайының нарыққа шығуының шектелуі әсер еткен.

Қазақстан үшін мұнай нарығындағы үш тәуекел

Осылайша Қазақстан үшін мұнай нарығында қарама-қайшы жағдай қалыптасып отыр. Brent-тің 100 доллардан жоғары болуы елдің экспорттық түсімін арттыруы мүмкін. Бірақ Таяу Шығыстағы ұзақ соғыс әлемдік инфляцияны күшейтіп, экономикалық өсімді баяулатуы ықтимал. Ал ел ішінде Қашаған бойынша көпмиллиардтық дау мен OPEC+ квотасына қатысты келіссөздер Қазақстан мұнайының алдағы өндіріс көлеміне және инвестициялық ахуалға тікелей әсер етеді.