Бізде – сауап, Берлинде – айыппұл

Германия астанасында бұрыннан қалыптасқан «заттарды тегін қалдыру» дәстүрі енді қатаң бақылауға алынбақ. Берлин билігі тұрғындардың көшеге артық киім-кешек, кітап немесе тұрмыстық заттар қою әрекетіне айыппұл енгізуді жоспарлап отыр.

Бұған дейін мұндай тәжірибе қала мәдениетінің бір бөлігі саналатын: тұрғындар қажетсіз, бірақ жарамды заттарды үйлерінің алдына немесе терезе маңына қойып, «zu verschenken» («тегін беремін») деген жазу қалдыратын. Көп жағдайда бұл заттар бірден жаңа иесін табатын.

Алайда Берлиннің қоршаған ортаны қорғау департаменті мұндай әрекеттердің көлемі шамадан тыс ұлғайып, бастапқы мақсатынан ауытқығанын мәлімдеді. Тек өткен жылы қала 10,3 миллион еуро қаражат жұмсап, заңсыз тасталған қалдықтарды тазартуға мәжбүр болған.

Берлиннің тазалық қызметі 54 мың текше метр заңсыз қоқыс жиналғанын хабарлады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 8 пайызға көп. Әсіресе құрылыс қалдықтары мен ескі тұрмыстық техника заңсыз тасталған жағдайлар жиілеп кеткен.

Билік өкілдерінің айтуынша, енді көшеде киім, ыдыс немесе жиһаз қалдырған тұрғындарға 150–300 еуро, ал тоңазытқыш, кір жуғыш машина сияқты ірі тұрмыстық техника тастағандарға 1000–15 000 еуро көлемінде айыппұл салынады.

Мамандардың пікірінше, жаңа ереже «ескі заттарға екінші өмір сыйлау» дәстүрін шектеуі мүмкін. Дегенмен қалалық әкімдік тұрғындарды арнайы қайырымдылық пункттерін немесе ресми қайта өңдеу орталықтарын пайдалануға шақырып отыр.

Қазақ қоғамында «артық затты бөлісу» — сауапты іс ретінде қабылданады. Киім немесе тұрмыстық затты мұқтаж жандарға беру – ғасырлар бойы қалыптасқан ізгі дәстүр.

Берлиндегі жаңа ереже осы гуманистік дәстүрдің заманауи қала мәдениетіндегі баламасын шектеуі мүмкін. Бұл – қоғамның тазалық пен қайырымдылық арасындағы тепе-теңдікті қалай сақтайтынына қатысты маңызды сұрақ тудырып отыр.

Сарапшылардың айтуынша, Берлиннің бұл шешімі экологиялық жауапкершілікті арттыруға бағытталған. Ал Қазақстанда да тұрмыстық қалдықтарды сұрыптау мәдениеті біртіндеп дамып келеді.

Экологиялық кодекске және Қазақстанның «Жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасына» сәйкес, елде 2030 жылға қарай тұрмыстық қалдықтардың кемінде 40 пайызы қайта өңдеуге жіберілуі тиіс (дереккөз: SWITCH-Asia, 2023).
Алайда өңірлердің көбінде тұрмыстық заттарды екінші айналымға беру инфрақұрылымы әлі толық жолға қойылмаған. Бұл тұрғыдан Берлин тәжірибесі экологиялық тәртіпті сақтаудың жаңа тәсілдерін іздеуге түрткі болуы мүмкін.

Мамандар бұл жағдайдан басты сабақ ретінде мынаны айтады: экологиялық мәдениет тыйым мен айыппұлдан гөрі, түсінік пен сана деңгейінде қалыптасқанда ғана тұрақты нәтиже береді.

Жұлдыз Шорманова