Автонесие нарығындағы құлдырау: Қазақстандықтар көлік алудан неге бас тартып жатыр?

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының (АФК) мәліметінше, 2026 жылдың бірінші тоқсанында автокредиттеу нарығында сұраныстың төмендеуі байқалды. Аталған кезеңде екінші деңгейлі банктерге автокредит алу бойынша 1,2 млн өтінім келіп түскен, бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11%-ға төмен.

Сарапшылар нарықтағы бұл динамиканы бірнеше маңызды фактормен байланыстырады:

Ақша-кредит саясатының қатаңдауы: Жоғары базалық мөлшерлеме жағдайында банктердің қорлану (фондирование) құны өсті. Осының салдарынан автокредиттер бойынша орташа өлшенген мөлшерлеме өткен жылғы 14,8%-дан 24,3%-ға дейін көтерілді.

Нарықтың қанығуы: Соңғы жылдардағы қарқынды өсімнен кейін клиенттік базаның кеңею әсері сарқылуда. Нәтижесінде, бөлшек сауда несиелері портфеліндегі автокредиттердің үлесі 11,3%-дан 9,7%-ға дейін төмендеді.

Реттеу шараларының күшеюі: Макропруденциалдық реттеудің қатаңдауына байланысты банктер қарыз алушыларды бағалауда консервативті тәсілдерді қолдануда. Бұл өз кезегінде несиелік өтінімдердің мақұлдану деңгейін 15,7%-дан 15,4%-ға дейін азайтты.

Маркетингтік қолдаудың қысқаруы: Автодилерлер тарапынан субсидияланатын несиелік өнімдердің көлемі мен акциялық ұсыныстардың азаюы да нарыққа әсер етті.

Нарықтағы жалпы сұраныстың төмендеуіне қарамастан, құны 10 миллион теңгеден жоғары көліктер сегментіндегі несиелеу үлесі 32,3%-дан 37,1%-ға дейін ұлғайды. Бұл тұтынушылардың неғұрлым қымбат сегменттегі көліктерге деген сұранысының сақталғанын көрсетеді.

Қаржыгерлер 2026 жылдың екінші тоқсанында нарықтағы қазіргі үрдістердің сақталатынын болжап отыр. Кредиттеу шарттарының қатаңдығы мен жоғары пайыздық мөлшерлемелер жағдайында нарықтың даму қарқыны алдыңғы жылдарға қарағанда бірқалыпты болмақ. Автокредиттеу сегментінің одан әрі дамуы халықтың төлем қабілетіне және Ұлттық банктің ақша-кредит саясатының бағытына тікелей байланысты болады.