2027 жылдан бастап кімдерге атаулы әлеуметтік көмек берілмеуі мүмкін

Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) тағайындаудың жаңа тәртібі күшіне енеді. Тиісті қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды.

Жаңа ережеге сәйкес, учаскелік комиссия отбасының мүлігін, көлігін, банк шоттарындағы шығынын, алған қарызы мен жинағын ескеріп, АӘК алуға мұқтаж емес деген қорытынды шығара алады.

АӘК мөлшері кедейлік шегі мен отбасының әр мүшесіне шаққандағы орташа айлық табыстың айырмасына қарай есептеледі. Кедейлік шегін жергілікті атқарушы органдар әр тоқсан сайын айқындайды.

Қандай жағдайда отбасы АӘК-тен қағылуы мүмкін?

Учаскелік комиссия мына жағдайлардың бірін немесе бірнешеуін анықтаса, отбасы АӘК-ке мұқтаж емес деген қорытынды шығара алады:

• Бірнеше баспанасы болса. Сондай-ақ АӘК алуға өтініш бергенге дейінгі бес жыл ішінде баспана сатқаны ескеріледі. Бірақ барлық баспананың жалпы пайдалы ауданы әр адамға шаққанда 18 шаршы метрден аспаса немесе үй апатты деп танылса, бұл талап қолданылмайды.
• Табыс әкелетін жеке үй-жайы болса.
• Жеке үйі бола тұра, үй салуға арналған жер телімі болса. Мемлекет тегін берген жер телімі есепке алынбайды.
• Бірнеше жеңіл көлігі болса. Техникалық жағдайы жақсы бірден көп жеңіл көлігі бар отбасы АӘК-тен қағылуы мүмкін. Көпбалалы отбасыларға, мүгедектігі бар баласы немесе I және II топтағы мүгедектігі бар мүшесі бар отбасыларға ерекшелік қарастырылған.
• Ауыл шаруашылығы техникасы, автобус, шағын автобус, жүк немесе арнайы көлігі, су не әуе көлігі болса және олар тасымалдауға пайдаланылса.
• Банк шоттарындағы шығыны көп болса. Өтініш берер алдындағы тоқсандағы шығын отбасының әр мүшесіне шаққандағы кедейлік шегінен асып кетсе, бұл да ескеріледі. Салық, бюджетке міндетті төлемдер, сақтандыру төлемдері және отбасы мүшелерінің өзара ақша аударымдары есепке алынбайды.
• Ірі несие немесе шағын несие алса. Ипотекадан басқа қарыздың көлемі әр отбасы мүшесіне шаққанда айына екі ең төменгі күнкөріс деңгейінен асып кетсе, комиссия оны ескере алады. 2026 жылғы есеппен бұл — бір адамға 101 702 теңге.
• Банктегі жинағы 200 АЕК-тен асса. 2026 жылғы есеппен бұл — 865 мың теңге. Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіндегі салымдар есептелмейді.

Банк шоттары мен несие туралы мәлімет тексеріледі

АӘК алу үшін өтініш беруші мен оның отбасы мүшелері жеке деректерін, соның ішінде банк құпиясына жататын мәліметтерді тексеруге және өңдеуге келісім беруі керек.

Уәкілетті органдар отбасының несиелері туралы ақпаратты, оның ішінде қарыз сомасын, ай сайынғы төлемін және берешегін көре алады.

АӘК-тің екі түрі бар

Шартсыз ақшалай көмек жұмыспен қамту шараларына толық қатыса алмайтын аз қамтылған азаматтарға беріледі. Олардың қатарында зейнет жасындағы адамдар, I және II топтағы мүгедектігі бар азаматтар, екі айдан астам уақыт еңбекке жарамсыз болуы мүмкін науқастар және еңбекке қабілетті мүшесі жоқ отбасылар бар.

Сондай-ақ отбасындағы жалғыз еңбекке қабілетті адам үш жасқа толмаған балаға, мүгедектігі бар адамға немесе күтімді қажет ететін қарт адамға қарап отырса, шартсыз көмек тағайындалуы мүмкін.

Шартты ақшалай көмек еңбекке қабілетті мүшелері бар аз қамтылған отбасыларға беріледі. Оны алу үшін жұмыспен қамту шараларына қатысып, қажет болған жағдайда әлеуметтік бейімдеуден өту және әлеуметтік келісімшарт жасау қажет.

I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар, күндізгі бөлімде оқитындар, екі айдан астам еңбекке жарамсыз болуы мүмкін азаматтар, үш жасқа толмаған балаға қарайтын ата-ананың бірі, күтімді қажет ететін адамдарға қарайтын азаматтар және тұрақты жұмысы бар адамдар жұмыспен қамту шараларына қатысуға міндетті емес.