Грузияда ереуіл толастар емес

14 мамырда Грузия парламенті “шетел агенті туралы” заңды үшінші және соңғы оқылымда қабылдады. 150 депутаттың 84-і заңды қолдаса, 30-ы қарсы дауыс берді. Қолдағандар – заң жобасын ұсынған “Грузия арманы” партиясының өкілдері мен одақтастары. Талқы кезінде депутаттар шекісіп қалып, отырысты тоқтатуға тура келді.

Бұл заң жобасын қабылдау мәселесі алғаш рет 2023 жылдың басында көтерілді. Ақпанда заңды парламентте тіркеп, наурызда бірінші оқылымда мақұлдады. 

Оппозиция өкілдері бұл бастама елдің Еуропалық Одаққа интеграциялануына кедергі болады деп қауіптеніп, қарсылық білдірді. Наразылықтардан кейін биліктегі «Грузин арманы – демократиялық Грузия» партиясы құжатты қайтарып алды.

Заң жобасын 2024 жылдың сәуір айының басында қайта қарауға жіберу туралы шешім қабылданды.

Түсіндірме мәтінінде заң жобасы шетелдік ұйымдардың қызметін «шектемейтіні», бірақ олардың тіркелуі міндетті болатыны атап өтілген. Құжат авторлары мұны шетелден қаржыландырылатын үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) көбінесе табыс көздерін жария етпейтінімен түсіндіреді.

Заң жобасы жеке тұлғаларға қатысты емес, тек заңды тұлғалар мен табысының 20 пайыздан астамын шетелден алатын БАҚ-қа қатысты. Заң бойынша  «Сыртқы күштердің мүддесін іске асырушы» деп танылған ұйымдар кірістер мен шығыстар туралы Әділет министрлігіне есеп беруі тиіс. Әйтпесе, оларға айыппұл салынады.

Оппозиция өкілдері де, Грузия президенті Салома Зурабишвили де шетелдік агенттерге қатысты заң жобасының қайта қаралуын теріс қабылдады.

Зурабишвили заңға вето қоюға уәде берген, бірақ билеуші партия вето құқығынан асып түсетін дауыс санына ие. Егер президент заңға қол қоймаса, оған парламент төрағасы қол қойып, жариялай алады.

АҚШ елшілігі мен Тбилисидегі ЕО өкілдігі де бұл бастамаға қарсы шығып, заң жобасы едәуір алаңдаушылық тудыратынын мәлімдеді. ЕО өкілдері әлі Грузияға қарсы санкция салу қажеттілігі туындамағанын, бірақ бұл заңның қабылдануы елдің ЕО-ға кіруіне елеулі кедергі болатынын ескертті. 

15 сәуірден бері оппозиция мен азаматтық белсенділер Тбилисиде заң жобасын қабылдауға қарсы шерулер өткізіп жатыр. Бірнеше рет наразылық шерулері қауіпсіздік күштерімен қақтығысқа ұласты.