Барлығын өзгерткен қоңырау

Анаңызға «банк қызметкері» қоңырау шалады. Ол салмақты да өзіне сенімді дауыспен оның шотында күмәнді әрекет тіркелгенін хабарлайды және дереу растау керек екенін айтады. Ол анаңызға жаңа ғана келген SMS кодын айтуын сұрайды. «Банк қызметкерінің» анаңыздың аты-жөнін толық атап, есебінде қомақты ақша бар екенін айтқанда, анаңыз оған сеніп кодты айтады. Бірнеше минут ішінде оның есебінен жинақтары шешіледі. «Банк қызметкері» алаяқ болып шығады, ал код оған шотқа толық қолжетімділік береді. 

Бұл жағдай сізге таныс болып көрінсе, сіз жалғыз емессіз. Қазақстанда күн сайын мыңдаған адам кибералаяқтықтың құрбанына айналады – фишинг шабуылдары, жалған инвестициялық схемалар, жеке деректердің ұрлануы және тағы басқалар. 2022-жылы Қазақстанда киберқылмыстың жалпы шығыны 20 миллиард теңгеден асқан. Цифрлық әлем бұрын жайлылықтың символы болса, енді алаяқтардың аңшылық алаңына айналды. 

Бұл схемалар қалай жұмыс істейді? Ең бастысы – өзіңізді және жақындарыңызды қалай қорғауға болады? 

Киберқауіпсіздік тек IT мамандарына немесе мемлекеттік органдарға қатысты емес – ол барлығымызға әсер етеді. Бұл сіздің анаңыз, досыңыз, әріптесіңіз немесе басшыңыз болуы мүмкін – цифрлық қауіптер кез келген адамды нысанаға ала алады. Бұл бағанның мақсаты – алаяқтардың әдістерін ашып, оларды қарапайым тілмен түсіндіру. 

Әр мақала Қазақстанда орын алған нақты киберқылмыстық жағдайларға негізделеді. Оқиға желісі, әзіл және практикалық кеңестер арқылы мен алаяқтардың тәсілдерін егжей-тегжейлі түсіндіріп, олардан қорғанудың қарапайым және тиімді әдістерін ұсынады. 

Талғат – Киберқауіпсіздік әлеміне кездейсоқ түскен адам 

Цифрлық қауіптер әлеміндегі жолсерігіміз – Талғат. Ол киберқауіпсіздік маманы да, детектив те емес – жай ғана Алматыда тұратын қарапайым адам. Ол мүлдем басқа салада жұмыс істейді, бірақ үнемі өз отбасы, достары мен әріптестеріне қатысты кибералаяқтық оқиғаларына тап болады. 

Талғат – техникалық және цифрлық қауіпсіздік негіздерін өз бетінше үйренген, көбінесе өзінің және жақындарының қателіктері мен кейстері арқылы білімін толықтырады. Бірде оның анасы телефон алаяқтарының құрбанына айналады, енді бірде ең жақын досы жалған жұмыс ұсынысына алданып қалады, ал әріптесі корпоративтік деректерді кездейсоқ алаяқтарға береді. Оның сарказмға толы әзіл-оспағы, тапқырлығы және шексіз қызығушылығы оны біздің оқиғаларымыздың мінсіз баяндаушысы етеді. 

Әр мақала Талғаттың өміріндегі жаңа жағдай туралы баяндайды, онда оның таныстарының бірі кибералаяқтықтың құрбанына айналады. Әр оқиғаның соңында не қате болғаны талданып, осындай жағдайлардың алдын алу үшін пайдалы кеңестер беріледі. 

Digital Nomad